Deepak Parajuli

-दीपक पराजुली सिद्धार्थलाई मैले आफ्नो आध्यात्मिक विचलनका दिनहरुमा पढेको हुँ । त्यस्तो विचलन अघिको समयमा म उग्र आध्यात्मिक भड्कावबाट ग्रसित थिएँ । सात वर्षदेखि म जुन आध्यामिक लाइनमा दौडिरहेको थिएँ, त्यसमा अचानक उथलपुथल आयो र त्यसले मेरो आध्यात्मिक मनोदशालाई गम्भीर रुपमा विचलित बनाई दिएको थियो । त्यसप्रकारको विचलनलाई पार लगाउने विकल्प, मार्ग वा सूत्र जे भनौँ सोको खोजीमा म लागिपरेको थिएँ । एकदिन पुस्तक पसलमा झुण्डाएर राखिएको सिद्धार्थमाथि मेरो आँखा प¥यो । पुस्तकको आवरणमा बुद्धको अद्र्धमुदित नयनवाला फोटो थियो । त्यस बखत मैले यो सिद्धार्थ गौतमको जीवनमा आधारित बुद्ध वाणीहरुले भरीएको कुनै कथानक किताव हो भन्ठानेको थिएँ । तर पुस्तकको प्रारम्भीक बाक्यले नै सिद्धार्थ शुद्धोधनको पुत्र नभएर कुनै ब्राह्मणको पुत्र भएको जानकारी दियो । पहिलो पटक सिद्धार्थ पढेपछि र आजपर्यन्त पनि एउटा प्रश्न म आफैँलाई गरिरहन मन लाग्छ, त्यो हर्मन हेस्सेले सिद्धार्थ कसरी लेख्न सक्यो होला है ? उसको जरा पश्चिममा थियो । ऊ लहरा फैलाएर पूर्वमा आयो । पूर्वीय अध्यात्म दर्शन र ज्ञान–परम्पराको गहिराईलाई उस...

दीपक पराजुली हुन त हाम्रो लोकतन्त्रको मूल्य गौरेजे भनेजस्तो ‘मूर्खहरुको, मूर्खहरुका लागि मुर्खहरुद्वारा गरिने शासन’ होइन कि अब्राहम लिंकनले भने जस्तै ‘जनताको, जनताका लागि जनताद्वारा गरिने शासन’ हुनुपर्ने हो । तर नहुनुपर्ने जो छ त्यो नै यथार्थमा प्रकट भइरहेको छ । आजसम्म जनताले साँचो लोकतन्त्रको अनुभव गर्न नपाउनुको कारण पनि यही हो । दोस्रो जनआन्दोलनले पूर्ण लोकतन्त्रको माग गरेको थियो र राजनीतिक रुपले त्यो स्थापित पनि भयो । तथापि वास्तविक लोकतन्त्रको जो हुनुपर्ने मूल्य थियो कालान्तरमा त्यसलाई जब मूल्यहीन करार गर्ने कामको शुरुवात भयो त्यसले रुपमा मात्र परिवर्तन ल्यायो र सार भने जस्ताको तस्तै रहन गयो । नेपालमा परिवर्तन यसरी नै आयो जस्तो, संवैधानिक राजतन्त्रको ठाउँमा गणतन्त्र । एकात्मक राज्यव्यवस्थाको ठाउँमा संघीयता । हिन्दूराष्ट्रको ठाउँमा धर्मनिरपेक्ष । प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीको ठाउँमा समावेशी समानुपातिक व्यवस्थासहितको मिश्रित निर्वाचन प्रणाली । यस्तै यस्तै आदि र इत्यादी अरु पनि । राजनीतिक रुपमा ती स्थापित त भए तर हरेक राजनीतिक आगतको निर्माण गर्ने भूमिकामा रहने र रहनुपर्ने जर...